Menu

Wordt het niet eens tijd voor een kort geding strekkende tot onmiddellijke herbebossing van de aarde?

more

De Kinderklimaatzaak

De kinderklimaatzaak.

 

Er was eens….
…. een groep kinderen, en die vroegen aan een advocaat: “beste advocaat, kun jij iets aan het klimaatprobleem doen? Jij advocaat met jouw gereedschapskist; je wet, je toga, je rechtszaal en met alles wat je gebruikt om zaken te willen winnen en belangen te verdedigen. Hoe zou jij nou ons belang verdedigen?

En de advocaat begon met de analyse, en gebruikte zijn belangrijkste stuk gereedschap, zijn leunstoel. En vanuit die leunstoel, na leunen en leunen en leunen… bedacht hij het volgende.

 

Maak een hapklare brok

1. Van DWDD leerde de advocaat de kracht van eenvoud. De mensen aan tafel worden positief gestimuleerd, worden niet gehinderd door mitsen en maren en hebben maar 1 minuut de tijd om hun verhaal te doen. En de advocaat weet vanuit de rechtszaal; als je niet in 1 minuut je verhaal uit kan leggen….. Hij mag er graag naar kijken. Er worden initiatieven ondersteund, omarmd. Het probleemdenken is daar juist géén vaste en graag geziene gast, en dat brengt zaken verder. Maak dingen simpel.

 

Het klimaatprobleem is een gedragsprobleem

2. Bij DWDD zag hij Jan Terlouw. Behalve het touwtje uit de brievenbus, had hij het over de klimaatproblematiek. Hij maakt het klimaatprobleem kinderlijk eenvoudig. Het was geen technisch probleem, het was geen economisch probleem. De oplossingen waren er al. Het geld ook. We moesten het alleen doen. Het was een kwestie van gedrag veranderen.

 

Venus als voorbeeld

3. In de New York Times las hij een essay over de ontstaansgeschiedenis van de klimaatwetenschap, zo rond zijn geboortejaar, en de historie van decennia waarbij door de wetenschap aandacht werd gevraagd voor de gevaren van CO2 uitstoot. Hij las dat de ontstaansgeschiedenis van de wetenschap bij een natuurkundige begon, hooggeplaatst bij het Amerikaanse NASA. Deze professor James Hansen ontdekte het klimaatprobleem niet door een formule te bedenken of uit te rekenen, niet door een aanname te doen of te verdedigen of een theorie te construeren. Hij ontdekte het probleem door naar Venus te kijken. De planeet die het meeste op de aarde lijkt qua basiseigenschappen, maar waar het CO2 gehalte 96% van de atmosfeer is, en waar het op de grond 480 graden Celsius is. Dat was zijn inspiratie. Het probleem was geen geconstrueerd toekomstscenario, het bestond al in de meest extreme vorm, op 100 ruimtereisdagen van ons verwijderd.

 

Wetenschap heeft niet de oplossing

4. In dat essay las hij ook dat de klimaatwetenschap, sinds de analyse over broeikasgassen in de jaren ’70 en ’80 nauwelijks evolutie behoefde. Het was zoals het was. Daarna was het een kwestie van aan de man brengen. En daar is de wetenschap de volgende 40 jaar mee druk geweest, en nu juist dat aan de man brengen bleek het moeilijkste onderdeel van het  probleem. De wetenschap werd niet gehoord en de wereld bleef stilzitten.

 

Over de feiten is iedereen het eens

5. Voor de advocaat was dat een voordeel; hij hoefde zich niet zo druk te maken om de feiten. De feiten spraken voor zich, waren voor hem vanuit juridisch perspectief vaststaand. Probleem was vooral dat de feiten te ‘groot’ waren. Te ‘groot voor de rechtszaal. Want die ene rechter, zou die nou die feiten wel serieus willen wegen? Toch was logica zijn weg naar winst. Want zoals in elke zaak, als je een probleem gaat afpellen tot de kern, tot een Johan Cruyff achtige redenering, tot logica, dan ben je waar je wezen moet. En dan krijg je gelijk. In 1 minuut dus, en logisch tot op het bot. Dat was de opgave. De feiten laten spreken.

 

Herbebossing, wat is er eigenlijk op tegen?

6. Om te winnen moet je anderen niet behoeven te overtuigen, want dat is in 40 jaar de gehele wetenschap niet gelukt. Je moet het omdraaien; er moet niets op tegen zijn. Dan kun je je punt maken. Als de rechter aan de emitter gaat vragen; maar meneer, legt u mij nu eens uit? Dat wat die kinderen daar willen, of ze nu wel of niet juridisch een zaak hebben, of ze nu wel
f niet-ontvankelijk zijn of een voor executie vatbare vordering neerleggen, of dat ze mogen opkomen voor de toekomst en of u zich nu als private partij moet houden aan het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Meneer, even bottom line, dat ik het ook begrijp dat u zich hier verweert. Kunt u mij nu eens uitleggen, wat is er eigenlijk op tegen?

Nederlands rechters tonen juridisch leiderschap

7. De advocaat had nog een voordeel; hij procedeerde in Nederland. In Nederland was de rechtspraak op zijn hand. Eén van de voormalig advocaten-generaal bij de Hoge Raad was hoogleraar Law and Global Challenges Jaap Spier en die had net een
meesterwerkje gepubliceerd over de rol van het recht in het oplossen van de klimaatproblematiek. Het heet: “Principles on Climate Obligations of Enterprises”. Ander groot voordeel was dat de rechtbank in Den Haag als één van de eerste rechters op de planeet een meesterwerk schreef in de Urgenda-zaak, en dat het gerechtshof die uitspraak heeft bekrachtigd en er nog een schepje bovenop deed: Het Hof vindt gewoon dat er sprake is van schending van het meest fundamentele recht dat er is; het recht op leven.

 

Bronnen vrij beschikbaar

8. Nog een voordeel is dat het gehele procesdossier van de Urgenda-zaak op internet staat, inclusief een totale lijst van bronnen.

 

Onder druk wordt alles vloeibaar

9. Tijdens het leunen dat de advocaat een beetje terug aan eerdere optredens in rechte. Wanneer zat er nou zo’n enorme druk op dat er beweging kwam die je nooit had verwacht. Dat in één keer de boel op scherp stond, dat wat daarvoor rustig voortkabbelde ineens een snelkookpan werd. Hij dacht aan ABN AMRO en de Ondernemingskamer, aan de staking van de Nederlandse Spoorwegen, aan de ondergang van DSB. De wrakingszaak van Wilders. Youri van Gelder die terug naar de olympische spelen wilde. Het zijn de momenten dat de tijdsdruk de juristen dwingt om hun verhaal terug te brengen naar 1 minuut en in de logica van Johan Cruyff. Al deze zaken hebben één ding gemeen; het zijn allen noodprocedures. Het zijn de momenten dat de rechter wordt gevraagd in te grijpen in de bestaande situatie. Om actief een standpunt in te nemen. For the time being. Om de normale rechter er vervolgens in rust over na te kunnen laten denken. Het zijn spoedprocedures. De rechter beslist niet op studieboeken of jurisprudentie. De rechter wordt gedwongen intuïtief te handelen, op basis van ervaring en moraal, op basis van rechters-dna. Op basis van de algemene rechtsbeginselen, die iedereen heeft te accepteren, onder alle omstandigheden.

 

Geen verbod op CO2 uitstoot, maar een onmiddellijk gebod op herbebossing

En zo was het eerste antwoord van de advocaat; wat jullie willen, op wat voor juridische basis dan ook; het moet in kort geding. Het moet een noodprocedure zijn die zodanig spoedeisend is dat het klimaat wordt geperst in een snelkookpan en wordt teruggebracht tot een hapklare brok van 1 minuut volgens de logica van Johan Cruyff. Een kind moet de was kunnen doen. En er moet niets op tegen zijn. En de advocaat kwam uit zijn leunstoel en ging op onderzoek uit. Want wat moest er dan gevorderd
worden in kort geding? Je bent beperkt in je vorderingen. Je kunt niet vorderen dat de rechter een juridische toestand analyseert en daar een conclusie aan verbindt. Je kunt niet vorderen dat de rechter bepaalt dat er onrechtmatig wordt gehandeld. Je kunt alleen een verbod vorderen of een gebod. En het mag niet te ingrijpend zijn voor de partij die veroordeeld wordt. Die partij moet wel door kunnen met zijn of haar activiteiten. Die partij mag immers over het onderwerp nog doorprocederen en de zaak principieel en ten gronde bevechten, tot aan de Hoge Raad of misschien nog wel verder. Dus een verbod op de uitstoot van CO2 zou juridisch moeten kunnen, maar is voor een kort geding te verstrekkend, te ingrijpend, te ingewikkeld. Er is veel op tegen. De wederpartij kan aannemelijk maken dat het bedrijf failliet gaat, of dat het vonnis niet uitvoerbaar is. Daar hebben rechters geen zin in. Het past niet in 1 minuut, en er is een hoop op tegen. Ook al is het rechtens juist. CO2 reductie met een bepaald percentage zou kunnen, maar ook dat is diffuus. Hoeveel procent dan en waarom dan? En waarom nu en niet volgend jaar? En er loopt al zoveel over reductie. Er worden beleidsplannen gemaakt, er zijn klimaattafels. Je kon de wederpartij al horen pleiten:
“Meneer de rechter, mevrouw de rechter, daar zijn wij met ons bedrijf al druk mee. We investeren in
de toekomst, maar technologie is nog niet zo ver, maar wetgeving, maar de winter, maar maar maar…..” De advocaat zag dat niet zitten. Niet Cruyffiaans genoeg.

 

Groen Goud

 

Hij keek naar Groen Goud, de documentaire van Tegenlicht en raakte gefascineerd over de eenvoud van de functie van herbebossing, en het gemak waarmee de aarde tot eigen herstel kan overgaan. Tot herstel van het evenwicht. Dat ging indrukwekkend snel. Hij zag de verandering op het Chinese Löss-plateau, gefilmd door John Liu. Hij ging verder op onderzoek uit en zag in de beeldvorming dingen bij elkaar komen. Hoe maak je CO2 uitstoot inzichtelijk. De hoegrootheid daarvan. Zet het eens af tegen het aantal bomen dat je nodig hebt om CO2 te neutraliseren. Neem eens een Shell als voorbeeld, met zo’n 80 miljoen ton CO2 uitstoot per jaar. Alleen al de eigen uitstoot, nog los van de producten die ze verkopen. En ga uit van het basisprincipe dat ieder het zijne moet doen. Dan zou Shell 80 miljoen ton CO2 jaarlijks moeten compenseren. Zou dat kunnen met bossen? Hoeveel heb je dan nodig. Wageningen rekende het door en kwam op grofweg 2x de oppervlakte van Spanje uit. Op
de achterkant van een bierviltje. En kan dat dan? Zijn die projecten er? Ja die zijn er, op papier. Maar uitvoering is nog lastig, blijkt moeilijk. Is afhankelijk van veel factoren die nog onbepaald zijn. En vergt – hoe simpel ook – medewerking van veel verschillende stakeholders, over hele lange tijd. Niet echt eenvoudig te vermarkten in een kort geding. Alles wat er voor pleit, pleit er ook weer tegen. Wel een brok maar niet hapklaar. Hoe mooi de oplossing ook is. Wat overblijft zijn de CO2 certificaten. Daar is een systeem voor, wat functioneert, en gereguleerd is. Met een uitgevende Europese instantie, een emissie-handel, een juridische werkelijkheid die draait en waarin alle stakeholders ook al actief zijn. Er is een keurmerk, toezicht en last but not least; de
grote bedrijven kopen deze certificaten zelf ook al op. Het is misschien niet wereldreddend, maar daar staat tegenover dat het wel een hapklare brok is. CO2 uitstoot wordt geneutraliseerd door CO2 opslag, en wie niet kan opslaan die betaalt maar aan de partijen die dat wel kunnen. Er zit een juridisch evenwicht in, maakt de dagelijkse gang van zaken niet onuitvoerbaar, en ach als het uiteindelijk niet werkt, is er ook niemand aan onderdoor gegaan. En hoe makkelijker de oplossing, hoe sneller de rechter met je meegaat. Er is immers niets op tegen. En het gaat uiteindelijk niet om de certificaten, het gaat om een rechter die gaat zeggen dat we vandaag iets moeten doen aan de CO2 uitstoot en niet pas morgen. Dat zet wel een vliegwiel in werking….

 

En zo ligt er dan een panklaar kort geding.

Eisers; jongeren, burgers, kinderen, professoren, of misschien wel Jan Terlouw samen met een groep
middelbare scholieren. Dat geeft gezag aan, heeft publicitaire kracht, is authentiek en heeft een
gunfactor.

De tegenpartij? Die kan zichzelf melden, of betreft een emitter die de eisers uitkiezen. Shell, de Staat, Tata Steel, Nuon, een leasebedrijf, een bank. Een luchtvaartmaatschappij. Een voedselproducent, de vleesindustrie.

De vordering; een onmiddellijk gebod tot het per saldo neutraliseren van de CO2 uitstoot. Wat je uitstoot moet je opslaan. Dat kan door herbebossing, het opkopen van CO2 certificaten. De oplossing dragen wij aan maar is niet juridisch afdwingbaar. De vordering wijst de rechter toe als hij een oplossing ziet die zijn gebod met zich mee brengt en waardoor de gedaagde aan het gebod kan voldoen. Dus als de oplossing is herbebossing; wat kost het en wie gaat het doen? Dat moet inzichtelijk zijn. Datzelfde geldt voor certificaten; als dat de oplossing is, dan moet duidelijk zijn wat het kost en of het bedrijf dat kan betalen zonder dat het failliet gaat.

 

Gezocht!

Oranjekom zoekt eisers en juristen die mee willen bouwen aan dit project.

Oranjekom. Recht voor veranderaars.

Contact opnemen

Oranjekom.

Bekslaan 22 Routebeschrijving
2114 AR Vogelenzang (gemeente Bloemendaal)
vanatten@oranjekom.nl +31 6 81 61 91 91

BTW: NL857798273B01 KvK: 69242011

Contact opnemen